Ngày mùng 3 Tết không chỉ là ngày cuối cùng trong chuỗi nghỉ Tết Nguyên Đán mà còn là ngày Lễ Hóa Vàng, một nghi thức tâm linh quan trọng để tiễn đưa ông bà tổ tiên về lại cõi âm sau những ngày sum vầy cùng con cháu. Việc chuẩn bị mâm cúng chu đáo không chỉ thể hiện lòng thành kính mà còn là lời cầu mong một năm mới bình an, may mắn. Vậy mùng 3 tết nên cúng gì cho đầy đủ và đúng lễ nghi nhất? Bài viết này từ Xưởng Bàn Thờ sẽ hướng dẫn chi tiết mâm cúng, văn khấn và những lưu ý quan trọng để gia chủ thực hiện nghi lễ một cách trang trọng và trọn vẹn.
Nội dung bài viết
1. Mâm cúng mùng 3 Tết (Lễ Hóa Vàng) gồm những gì?
Lễ Hóa Vàng hay còn gọi là lễ tạ gia tiên sau Tết, là một trong những nghi thức không thể thiếu trong văn hóa người Việt. Để trả lời cho câu hỏi mùng 3 tết nên cúng gì, mâm cúng cần được chuẩn bị tươm tất, đầy đủ lễ vật, thể hiện tấm lòng hiếu thảo của con cháu đối với ông bà tổ tiên. Tùy vào điều kiện mỗi gia đình mà mâm cúng có thể thịnh soạn hay đơn giản, nhưng về cơ bản sẽ bao gồm các lễ vật chính sau đây.
1.1. Mâm cúng mặn
Mâm cúng mặn là phần không thể thiếu trong lễ Hóa Vàng, tượng trưng cho bữa cơm sum vầy cuối cùng để tiễn đưa gia tiên. Một mâm cúng mặn truyền thống thường bao gồm các món ăn đậm hương vị Tết, được chế biến sạch sẽ và bày biện đẹp mắt.
- Gà luộc: Một con gà trống tơ luộc nguyên con, da vàng óng, ngậm một bông hoa hồng đỏ thắm, được bày ngay ngắn trên đĩa.
- Bánh chưng hoặc xôi: Bánh chưng vuông vức hoặc đĩa xôi gấc đỏ au, tượng trưng cho sự ấm no, đủ đầy.
- Giò, chả: Một đĩa giò lụa hoặc chả quế được thái khoanh, xếp hình hoa đẹp mắt.
- Canh: Một bát canh măng miến nấu với sườn hoặc canh bóng thả, mang hương vị đặc trưng của ngày Tết.
- Món xào: Một đĩa rau củ xào thập cẩm hoặc nem rán để mâm cỗ thêm phần phong phú.
1.2. Vàng mã
Vàng mã là lễ vật quan trọng nhất trong lễ Hóa Vàng, là phương tiện để con cháu gửi gắm vật chất, tiền bạc cho ông bà tổ tiên ở thế giới bên kia. Việc chuẩn bị vàng mã cần chu đáo, đầy đủ cho cả gia tiên và các vị Thần linh.
- Vàng mã cho gia tiên: Bao gồm tiền vàng, thỏi vàng, quần áo, mũ mão, giày dép, và các vật dụng khác được làm bằng giấy. Gia chủ nên chuẩn bị riêng cho từng người đã khuất nếu nhớ rõ.
- Vàng mã cho các vị Thần linh: Bên cạnh vàng mã cho gia tiên, cần có một bộ riêng cho các vị Thần linh cai quản trong nhà (Thần Đất, Thần Tài, Táo Quân) để tạ lễ các Ngài đã phù hộ cho gia đình trong năm qua.
Theo chuyên gia phong thủy tại Xưởng Bàn Thờ, việc hóa vàng mã thể hiện lòng thành kính, mong gia tiên có cuộc sống đủ đầy ở thế giới bên kia, từ đó phù hộ cho con cháu làm ăn phát đạt, gia đạo bình an.
1.3. Lễ vật khác
Bên cạnh mâm cỗ mặn và vàng mã, để mâm cúng thêm phần trang trọng và đầy đủ ý nghĩa, gia chủ cần chuẩn bị thêm các lễ vật khác. Mỗi lễ vật đều mang một ý nghĩa tâm linh riêng, góp phần tạo nên một nghi lễ hoàn chỉnh.
- Hương, nến (đèn cầy): Hương dùng để kết nối tâm linh giữa hai thế giới, nến tạo không gian ấm cúng, trang nghiêm.
- Hoa tươi: Thường là một lọ hoa cúc vàng, hoa huệ trắng hoặc các loại hoa trang nhã khác để dâng lên bàn thờ.
- Mâm ngũ quả: Mâm ngũ quả vẫn được bày trên bàn thờ từ những ngày Tết, tượng trưng cho ngũ hành và ước mong đủ đầy.
- Trầu cau: Tục ngữ có câu “miếng trầu là đầu câu chuyện”, trầu cau dùng để mời ông bà, tổ tiên.
- Rượu, trà: Một chén rượu trắng và một ấm trà sen nóng để dâng lên các cụ.
2. Hướng dẫn cúng Hóa Vàng mùng 3 Tết đúng nghi thức
Thực hiện lễ cúng Hóa Vàng đúng quy trình không chỉ thể hiện sự trang trọng mà còn giúp lời khấn nguyện được linh ứng. Dưới đây là các bước chi tiết để gia chủ tham khảo và thực hiện nghi lễ một cách suôn sẻ, đúng với truyền thống.
2.1. Bước 1: Chọn giờ đẹp và chuẩn bị
Việc chọn giờ hoàng đạo để tiến hành lễ cúng là rất quan trọng, giúp mọi việc được hanh thông, thuận lợi. Trong ngày mùng 3, các khung giờ đẹp thường được chọn để làm lễ là Giờ Thìn (7-9h) hoặc Giờ Tỵ (9-11h). Trước giờ cúng, gia chủ cần chuẩn bị sẵn sàng tất cả lễ vật đã nêu ở trên, sắp xếp gọn gàng, sạch sẽ. Không gian thờ cúng phải được lau dọn trang nghiêm, gia chủ tắm rửa sạch sẽ, mặc quần áo lịch sự.
2.2. Bước 2: Bày lễ và đọc văn khấn
Khi đã đến giờ hoàng đạo, gia chủ bày biện mâm cúng và các lễ vật lên bàn thờ gia tiên một cách trang trọng. Mâm cỗ mặn, hoa quả, vàng mã được sắp xếp cân đối, đẹp mắt. Sau đó, người chủ lễ (thường là trưởng nam trong nhà hoặc người lớn tuổi nhất) thắp hương, vái lạy rồi thành tâm đọc to, rõ ràng bài văn khấn đã chuẩn bị sẵn để mời gia tiên và các vị Thần linh về thụ hưởng lễ vật.
2.3. Bước 3: Hóa vàng và hạ lễ
Sau khi đọc xong văn khấn, gia chủ chờ cho hương trên bàn thờ cháy được khoảng 2/3 thì làm lễ tạ và xin phép gia tiên để đi hóa vàng. Vàng mã cần được hóa ở một nơi sạch sẽ, thoáng đãng, thường là trong lư hóa vàng hoặc một chiếc chậu sạch.
- Thứ tự hóa vàng: Hóa phần vàng mã của Thần linh trước, sau đó mới đến phần của gia tiên. Khi hóa, cần hóa hết, không để sót lại.
- Lưu ý: Trong lúc hóa, có thể vẩy một chút rượu trắng vào để lễ vật được “chuyển” đi nhanh hơn.
- Hạ lễ: Sau khi hóa vàng xong, gia chủ quay lại bàn thờ vái lạy lần cuối để tiễn đưa gia tiên, sau đó xin hạ lễ. Con cháu cùng nhau thụ lộc, quây quần bên mâm cơm để hưởng phúc lộc từ tổ tiên.
3. Văn khấn mùng 3 Tết – Lễ Tạ năm mới và Hóa Vàng chuẩn nhất
Văn khấn là phần hồn của nghi lễ, là lời thỉnh cầu, tạ ơn của con cháu gửi đến ông bà tổ tiên và các vị Thần linh. Việc đọc văn khấn một cách thành tâm, đúng nội dung sẽ giúp nghi lễ thêm phần trang nghiêm và ý nghĩa. Việc tìm hiểu mùng 3 tết nên cúng gì cũng đi liền với việc chuẩn bị một bài văn khấn chỉn chu.
3.1. Văn khấn Hóa Vàng tại gia
Dưới đây là bài văn khấn Hóa Vàng mùng 3 Tết theo sách “Văn khấn cổ truyền Việt Nam” được nhiều gia đình sử dụng:
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Đương niên, ngài Bản cảnh Thành hoàng, các ngài Thổ địa, Táo quân, Long mạch, Tôn thần.
Con kính lạy các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, nội ngoại Tiên linh.
Hôm nay là ngày mùng 3 tháng Giêng năm Giáp Thìn 2026.
Tín chủ (chúng) con là: … Ngụ tại: …
Cùng toàn thể gia đình, thành tâm trân trọng sửa biện hương hoa, lễ vật, kim ngân, trà quả, dâng lên trước án.
Chúng con xin kính mời ngài Đương niên, ngài Bản cảnh Thành hoàng, các ngài Thổ địa, Táo quân, Long mạch, Tôn thần.
Cúi xin các ngài linh thiêng giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, nội ngoại Tiên linh, các vị hương linh (họ tên… nếu nhớ) cúi xin thương xót con cháu, giáng về linh sàng, chứng giám tâm thành, thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ con lại xin kính mời các vị vong linh Tiền chủ, Hậu chủ ngụ tại nhà này, đất này đồng lâm án tiền, đồng lai hâm hưởng.
Mấy ngày Tết đã qua, nay chúng con xin thiêu hóa kim ngân, lễ tạ Tôn thần, rước tiễn Tiên linh trở về âm giới.
Cúi xin phù hộ cho toàn gia chúng con luôn luôn mạnh khỏe, mọi sự bình an, vạn sự tốt lành, gia đình hòa thuận, làm ăn phát tài.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
3.2. Văn khấn Hóa Vàng tại mộ (nếu có)
Đối với những gia đình có tục lệ ra mộ phần của gia tiên để hóa vàng vào ngày mùng 3, có thể tham khảo bài văn khấn sau. Đây là một nét văn hóa đẹp, thể hiện sự chu đáo và khác biệt.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ, Chư vị Tôn Thần.
Con kính lạy Ngài Bản cảnh Thành Hoàng, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, cùng Chư vị Tôn Thần.
Con kính lạy Tổ tiên, Hiển khảo, Hiển tỷ, cùng các Chư vị Hương linh.
Hôm nay là ngày mùng 3 tháng Giêng năm Giáp Thìn 2026.
Tín chủ con là… Ngụ tại…
Cùng toàn gia quyến, thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, kim ngân, trà quả, đến nơi phần mộ của (ví dụ: cụ Tổ Khảo/Tổ Tỷ/Cha/Mẹ), thành tâm kính dâng, tạ lễ cuối năm.
Mấy ngày Tết đã qua, nay chúng con xin thiêu hóa kim ngân, kính dâng lễ vật, mời Tiên linh hưởng thụ.
Cúi xin Thần linh, Táo quân, Gia tiên phù hộ độ trì cho toàn gia chúng con một năm mới an khang, thịnh vượng, vạn sự như ý.
Chúng con lễ bạc tâm thành, xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
4. Những lưu ý quan trọng khi cúng mùng 3 Tết
Để nghi lễ cúng mùng 3 Tết được trọn vẹn và thể hiện đúng lòng thành kính, gia chủ cần chú ý một số điều quan trọng. Nắm rõ những điều này sẽ giúp gia đình tránh được những sai sót không đáng có và đón một năm mới hanh thông, may mắn. Nhiều người chỉ quan tâm mùng 3 nên cúng gì mà quên đi những lễ nghi cần thiết.
4.1. Trang phục trang nghiêm, sạch sẽ
Khi hành lễ, tất cả các thành viên trong gia đình, đặc biệt là người chủ lễ, cần phải ăn mặc lịch sự, gọn gàng, sạch sẽ. Trang phục chỉnh tề không chỉ thể hiện sự tôn trọng đối với các vị Thần linh, ông bà tổ tiên mà còn cho thấy sự trang nghiêm của buổi lễ, từ đó lời khấn nguyện mới được chứng giám.
4.2. Không để trẻ em, phụ nữ mang thai lại gần nơi hóa vàng
Theo quan niệm dân gian, khu vực hóa vàng thường có nhiều “âm khí” không tốt. Vía của trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai thường yếu, dễ bị ảnh hưởng bởi những luồng khí này. Do đó, để đảm bảo an toàn và sức khỏe, nên để trẻ em và thai phụ đứng xa khu vực đốt vàng mã, chờ đến khi lễ xong mới lại gần. Đây là một điều kiêng kỵ quan trọng cần ghi nhớ.
4.3. Dọn dẹp bàn thờ sau khi hạ lễ
Sau khi kết thúc lễ Hóa Vàng và hạ lễ, gia chủ nên tiến hành lau dọn bàn thờ cho sạch sẽ, gọn gàng. Các chân hương đã thờ cúng trong mấy ngày Tết có thể được tỉa bớt, chỉ giữ lại số lẻ (3, 5, 7 hoặc 9 chân hương đẹp nhất) để bàn thờ thông thoáng, thanh tịnh. Việc này mang ý nghĩa dọn dẹp những điều cũ, đón một năm mới hanh thông và tài lộc. Đây là bước cuối cùng sau khi đã chuẩn bị xong việc mùng 3 tết nên cúng gì.
Nghi thức cúng Hóa Vàng không chỉ là một thủ tục tâm linh mà còn là nét đẹp văn hóa truyền thống, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Việc chuẩn bị cho câu hỏi mùng 3 tết nên cúng gì một cách chu toàn chính là cách con cháu bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến tổ tiên. Xưởng Bàn Thờ hy vọng những chia sẻ chi tiết trên sẽ giúp quý gia chủ thực hiện nghi lễ một cách trang trọng, ý nghĩa, khởi đầu một năm mới 2026 tràn đầy may mắn, an khang và thịnh vượng.
Tôi là Phạm Tâm Việt – Bằng sự am hiểu sâu sắc về phong thủy và tâm huyết với mỹ nghệ truyền thống. Hy vọng những chia sẻ của tôi sẽ giúp bạn kiến tạo không gian thờ tự trang trọng, chuẩn phong thủy để mang lại bình an và tài lộc.
