Chuẩn bị mâm cúng Giao thừa là một nghi lễ thiêng liêng, thể hiện lòng thành kính của con cháu với tổ tiên và thần linh. Việc nắm rõ cách soạn mâm cúng giao thừa đầy đủ, đúng lễ nghi sẽ giúp gia đình đón một năm mới trọn vẹn và may mắn. Bài viết này từ Xưởng Bàn Thờ sẽ hướng dẫn chi tiết từng bước để bạn chuẩn bị một mâm cúng thật trang trọng và ý nghĩa.
Nội dung bài viết
1. Hướng dẫn cách soạn mâm cúng giao thừa đầy đủ trong nhà và ngoài trời
Lễ cúng Giao thừa là nghi thức quan trọng nhất trong dịp Tết Nguyên Đán, đánh dấu thời khắc chuyển giao thiêng liêng giữa năm cũ và năm mới. Theo phong tục truyền thống của người Việt, mỗi gia đình cần chuẩn bị hai mâm cúng riêng biệt: một mâm cúng ngoài trời để cúng trời đất, các vị quan Hành Khiển và một mâm cúng trong nhà để dâng lên Thổ Công, các vị thần linh và gia tiên. Mỗi mâm cúng đều mang ý nghĩa sâu sắc, thể hiện lòng thành kính và cầu mong một năm mới bình an, may mắn.
1.1. Mâm cúng giao thừa ngoài trời (lễ cúng trời đất, tiễn quan Hành Khiển cũ, đón quan Hành Khiển mới)
Mâm cúng giao thừa ngoài trời được thực hiện trước tiên, mang ý nghĩa “tống cựu nghênh tân”, tiễn vị quan Hành Khiển của năm cũ và nghênh đón vị quan Hành Khiển của năm mới đến cai quản hạ giới. Vì các vị quan này đi lại vội vã, không vào trong nhà nên lễ cúng thường được đặt ở ngoài sân hoặc trước cửa chính. Việc soạn mâm cúng giao thừa ngoài trời không cần quá cầu kỳ nhưng phải đầy đủ lễ vật cần thiết.
Các lễ vật cơ bản trong mâm cúng ngoài trời bao gồm:
- Một con gà trống luộc nguyên con, biểu tượng cho sự khỏe mạnh và tinh thần trượng phu.
- Bánh chưng (hoặc bánh tét), xôi gấc đỏ.
- Hoa quả tươi, thường là mâm ngũ quả.
- Trầu cau, rượu, trà, nước sạch.
- Vàng mã, quần áo, mũ nón cho các vị quan.
- Đèn hoặc nến để soi đường cho các vị thần.
1.2. Mâm cúng giao thừa trong nhà (lễ cúng Thổ Công, các vị thần linh và gia tiên)
Sau khi hoàn tất lễ cúng ngoài trời, gia chủ sẽ tiến hành lễ cúng trong nhà. Mâm cúng này được dâng lên bàn thờ gia tiên, thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với Thổ Công, các vị thần linh cai quản trong nhà và mời ông bà, tổ tiên về sum vầy, ăn Tết cùng con cháu. Đây là cách soạn mâm cúng giao thừa thể hiện trọn vẹn đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.
Mâm cúng mặn trong nhà thường là những món ăn truyền thống ngày Tết, tùy thuộc vào văn hóa vùng miền. Theo chuyên gia phong thủy tại Xưởng Bàn Thờ, dù mâm cỗ có thịnh soạn đến đâu, điều quan trọng nhất vẫn là tấm lòng thành kính của con cháu. Sự chuẩn bị chu đáo, sạch sẽ và trang nghiêm chính là cách thể hiện lòng biết ơn sâu sắc nhất tới các vị thần linh và gia tiên. Cách làm mâm cơm cúng giao thừa thường bao gồm các món như: canh măng ninh xương, nem rán, gà luộc, xôi, nộm, giò chả…
2. Gợi ý các món trong mâm cúng giao thừa theo từng vùng miền
Văn hóa ẩm thực Việt Nam vô cùng phong phú và đa dạng, điều này được thể hiện rõ nét qua mâm cỗ ngày Tết. Mặc dù đều có những lễ vật chung như gà luộc, bánh chưng, xôi gấc, mâm cúng giao thừa ở mỗi vùng miền lại mang những nét đặc trưng riêng biệt. Dưới đây là những gợi ý phổ biến, gia chủ hoàn toàn có thể tùy biến theo điều kiện kinh tế và khẩu vị của gia đình, bởi lẽ tấm lòng thành kính mới là điều quan trọng nhất.
2.1. Mâm cúng miền Bắc đậm chất truyền thống
Mâm cúng của người miền Bắc thường tuân theo quy tắc “4 bát, 4 đĩa” hoặc “6 bát, 6 đĩa”, “8 bát, 8 đĩa” tùy điều kiện, tượng trưng cho sự đủ đầy, trọn vẹn. Các món ăn được chế biến tinh tế, hài hòa về màu sắc và hương vị, thể hiện rõ nét văn hóa ẩm thực lâu đời của vùng đất kinh kỳ.
Các món ăn đặc trưng không thể thiếu bao gồm:
- Gà luộc ngậm hoa hồng hoặc buộc cánh tiên, chấm muối tiêu lá chanh.
- Bánh chưng xanh vuông vức.
- Giò lụa hoặc giò xào.
- Nem rán (chả giò).
- Canh măng ninh xương heo.
- Nộm su hào cà rốt hoặc nộm hoa chuối.
- Dưa hành muối chua ăn kèm.
2.2. Mâm cúng miền Trung dung dị và tinh tế
Mâm cúng của người miền Trung không quá cầu kỳ về số lượng món nhưng lại chú trọng đến sự hài hòa và tinh tế trong cách chế biến. Do đặc điểm thời tiết khắc nghiệt, người miền Trung thường chuẩn bị các món có thể để được lâu. Mâm cỗ thường có cả món khô và món nước, thể hiện sự cân bằng âm dương.
Một số món ăn đặc trưng trong mâm cúng miền Trung:
- Bánh tét, có thể là bánh tét nhân mặn hoặc nhân ngọt.
- Nem lụi, chả bò Đà Nẵng.
- Giò heo, thịt heo luộc hoặc ngâm mắm.
- Tôm chua, thịt luộc ăn kèm rau sống và bánh tráng.
- Các món cuốn, ram…
2.3. Mâm cúng miền Nam trù phú và đủ đầy
Mâm cúng của người miền Nam thể hiện sự trù phú, phóng khoáng với nhiều món ăn đa dạng, mang ý nghĩa cầu mong may mắn, sung túc. Cách soạn mâm cúng giao thừa của người miền Nam thường không thể thiếu các món mang tên gọi tốt lành, với hy vọng một năm mới an lành, phát đạt.
Những món ăn không thể thiếu và ý nghĩa của chúng:
- Canh khổ qua nhồi thịt: Với mong muốn mọi nỗi “khổ” sẽ “qua” đi trong năm mới.
- Thịt kho hột vịt (thịt kho tàu): Món ăn có màu sắc hấp dẫn, miếng thịt vuông vức, quả trứng tròn đầy tượng trưng cho sự vuông tròn, đủ đầy, hòa thuận.
- Chả giò.
- Gỏi tôm thịt hoặc gỏi ngó sen.
- Củ kiệu, tôm khô.
3. Văn khấn cúng giao thừa chuẩn và đầy đủ nhất
Văn khấn là một phần không thể thiếu trong nghi lễ cúng Giao thừa, là lời cầu nguyện của gia chủ dâng lên các vị thần linh và gia tiên. Tùy vào lễ cúng ngoài trời hay trong nhà mà sẽ có bài văn khấn riêng. Dưới đây là hai bài văn khấn chuẩn và đầy đủ nhất để gia chủ tham khảo.
Theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam, được tổng hợp bởi Xưởng Bàn Thờ.
3.1. Bài văn khấn giao thừa ngoài trời
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Kính lạy:
– Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
– Con kính lạy Đức Đương Lai Hạ Sanh Di Lặc Tôn Phật.
– Con kính lạy các ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương.
– Con kính lạy ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa.
– Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũổ, Long mạch, Táo quân, chư vị Tôn thần.
– Con kính lạy Ngài Đương niên Hành Khiển, ngài Bản cảnh Thành Hoàng, các ngài Thổ Địa, Táo Quân, Long Mạch Tôn Thần.
– Con kính lạy các Ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Táo quân, chư vị Tôn thần.
Phút thiêng Giao thừa vừa tới, năm cũ qua đi, đón mừng năm mới, tam dương khai thái, vạn tượng canh tân.
Nay ngài Thái Tuế chí đức Tôn thần trên vâng lệnh Thượng Đế giám sát vạn dân, dưới bảo hộ sinh linh tảo trừ yêu nghiệt. Quan cũ về triều cửa khuyết, lưu phúc, lưu ân. Quan mới xuống thay, thể đức hiếu sinh, ban tài tiếp lộc.
Nhân buổi tân xuân, tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dâng Phật Thánh, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài Cựu niên Đương cai, ngài Tân niên Đương cai Thái Tuế chí đức Tôn thần, ngài Bản cảnh Thành Hoàng Chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ thần linh Thổ địa, ngài Hỷ thần, Phúc đức chính thần, các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Táo quân, chư vị tôn thần, ngài vị Tiền chủ, Hậu chủ ngụ tại trong khu vực này. Cúi xin các Ngài giáng lâm án tọa, thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho chúng con mọi người trong gia đình, già trẻ lớn bé, sức khỏe dồi dào, an khang thịnh vượng, vạn sự như ý.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
3.2. Bài văn khấn giao thừa trong nhà
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Kính lạy:
– Con lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
– Kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
– Kính lạy các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, các vong linh, tiên linh nội ngoại.
Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp năm…, phút Giao thừa giữa năm cũ và năm mới.
Tên con là: …………………………..
Ngụ tại:……………………………
Nay theo vận luật, tống cựu nghênh tân, giờ Tý đầu xuân, đón mừng Nguyên đán. Chúng con thành tâm tu biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dâng Phật Thánh, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài Bản cảnh Thành hoàng Chư vị Đại vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Hỷ Thần, Phúc đức chính Thần, ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long Mạch, Táo quân, chư vị Tôn thần.
Cúi xin các ngài giáng lâm án tọa, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con lại kính mời các cụ tiên linh, Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá Thúc Huynh Đệ, Cô Di, Tỷ Muội, nội tộc, ngoại tộc, các vong hồn tọa tại gia đường này, cúi xin chứng giám, cùng về thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ lại kính mời các vị vong linh, tiền chủ, hậu chủ ở trong nhà này, đất này, nhân tiết Giao thừa, giáng lâm trước án, chiêm ngưỡng tân xuân, thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho chúng con, tân niên khang thái, gia đạo hưng long, mọi sự hanh thông, bốn mùa không hạn ách nào xâm, tám tiết có điềm lành tiếp ứng.
Tín chủ chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lân)
4. Những lưu ý quan trọng khi chuẩn bị mâm cúng giao thừa
Để nghi lễ cúng Giao thừa được diễn ra trang nghiêm và trọn vẹn ý nghĩa nhất, gia chủ cần chú ý đến một vài yếu tố quan trọng từ thời gian, trang phục cho đến cách bày biện lễ vật. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng cho thấy sự chu toàn và tấm lòng thành kính của gia đình. Đây là bước cuối cùng trong cách soạn mâm cúng giao thừa để đảm bảo một buổi lễ viên mãn.
4.1. Về thời gian và trang phục
Thời gian cúng Giao thừa tốt nhất là vào giờ chính Tý, tức là từ 23 giờ ngày 30 tháng Chạp đến 1 giờ sáng ngày Mùng 1 Tết. Đây được coi là thời khắc trời đất giao hòa, linh thiêng nhất. Người thực hiện lễ cúng, thường là gia chủ, phải tắm rửa sạch sẽ, mặc quần áo mới, trang trọng, chỉnh tề để thể hiện sự tôn kính đối với thần linh và tổ tiên.
4.2. Về cách bày biện và hạ lễ
Việc bày biện mâm cúng cần được thực hiện một cách cẩn thận và trang trọng. Gà cúng nên được đặt ngay ngắn trên đĩa, đầu quay về phía bát hương với tư thế “con gà biết kêu, biết gáy, đang chầu”. Các lễ vật khác như hoa quả, bánh kẹo, vàng mã được sắp xếp gọn gàng, cân đối trên bàn thờ. Sau khi hương đã tàn (khoảng 2/3 tuần hương), gia chủ có thể tiến hành hạ lễ và hóa vàng. Con cháu cùng nhau thụ lộc để nhận lấy may mắn, phước lành cho năm mới. Nắm vững cách soạn mâm cúng giao thừa và các lưu ý này sẽ giúp gia đình có một khởi đầu năm mới suôn sẻ.
Việc chuẩn bị một mâm cúng trang trọng không chỉ là duy trì nét đẹp văn hóa mà còn là cách thể hiện lòng hiếu thảo. Hy vọng rằng, với những hướng dẫn chi tiết về cách soạn mâm cúng giao thừa trong bài viết này, gia đình bạn sẽ có một buổi lễ thật ấm cúng và trọn vẹn ý nghĩa. Xưởng Bàn Thờ kính chúc quý độc giả và gia đình một năm mới an khang, thịnh vượng, vạn sự như ý.
Tôi là Phạm Tâm Việt – Bằng sự am hiểu sâu sắc về phong thủy và tâm huyết với mỹ nghệ truyền thống. Hy vọng những chia sẻ của tôi sẽ giúp bạn kiến tạo không gian thờ tự trang trọng, chuẩn phong thủy để mang lại bình an và tài lộc.
